ปะเก็นกับโอริงต่างกันยังไง? สรุปวิธีเลือกใช้ซีลกันรั่วให้เหมาะกับงาน ทั้งงานหน้าแปลนท่อและเครื่องจักร เข้าใจง่าย เลือกใช้ถูกงานแน่นอน
เคยไหมครับเวลาซ่อมปั๊มน้ำ ประกอบท่อ หรือซ่อมเครื่องจักร แล้วต้องเจอกับชิ้นส่วนยางๆ หรือแผ่นหน้าตาประหลาดที่เอาไว้กันน้ำหรือน้ำมันรั่ว บางทีก็มาเป็นแผ่น บางทีก็มาเป็นเส้นกลมๆ หลายคนอาจจะเรียกเหมารวมกันไปหมด แต่จริงๆ แล้ว "ปะเก็น" (Gasket) กับ "โอริง" (O-Ring) มีหน้าที่และจุดเด่นที่ต่างกันคนละเรื่องเลยครับ วันนี้เรามาเจาะลึกกันแบบภาษาคนทำงาน ว่าสองตัวนี้มันต่างกันยังไง แล้วงานแบบไหนควรหยิบอะไรมาใช้ถึงจะจบงานได้แบบหล่อๆ ไม่มีน้ำหรือน้ำมันรั่วให้ปวดหัวตามเช็ด
ปะเก็น (Gasket) ฮีโร่สายแบน แชมป์งานหน้าแปลน
ปะเก็น คือวัสดุที่ใช้ปิดรอยต่อระหว่างชิ้นส่วนสองชิ้นที่มี "พื้นผิวเรียบ" ครับ หน้าที่หลักของมันคืออุดช่องว่างเล็กๆ หรือรอยขรุขระบนพื้นผิวโลหะ เพื่อไม่ให้ของเหลวหรือก๊าซหลุดรอดออกมาได้ ส่วนใหญ่เราจะเห็นปะเก็นในงานประกอบหน้าแปลนท่อ ฝาสูบเครื่องยนต์ หรือรอยต่อของตัวเรือนเครื่องจักร
ความเจ๋งของปะเก็นคือมันไม่ได้มีแค่ยาง แต่มันมีวัสดุให้เลือกเยอะมากเพื่อลุยกับสภาพแวดล้อมโหดๆ
- ปะเก็นยาง (Rubber)
ใช้ง่าย ราคาถูก เหมาะกับท่อน้ำประปาหรืองานที่ความร้อนไม่สูงมาก
- ปะเก็นไม่มีแร่ใยหิน (Non-Asbestos)
ตัวนี้ตอบโจทย์โรงงานอุตสาหกรรมมาก ทนความร้อนและแรงดันได้ดี แถมยังปลอดภัยกับปอดของคนทำงานและสิ่งแวดล้อม
- ปะเก็นกราไฟต์ (Graphite)
ตัวตึงเรื่องความถึกทน ทนความร้อนได้สูงปรี๊ดและทนสารเคมีกัดกร่อน มักใช้ในระบบไอน้ำหรือท่อในโรงกลั่น
โอริง (O-Ring) จิ๋วแต่แจ๋ว ซีลเข้าร่อง อุดรอยรั่ว
โอริง หน้าตาตรงตามชื่อเลยครับ เป็นเส้นยางกลมๆ รูปตัว O (เหมือนโดนัท) วิธีใช้จะต่างจากปะเก็นตรงที่ เราไม่ได้เอามันไปประกบแบนๆ ระหว่างหน้าสัมผัสตรงๆ แต่เราจะต้องเอาโอริงใส่เข้าไปใน "ร่อง" (Groove) ที่ถูกกลึงมาพอดีกับมัน เมื่อเอาชิ้นส่วนมาประกบกัน โอริงจะถูกบีบอัดจนเสียทรงเล็กน้อย (Squeeze) ทำให้มันไปอุดรอยรั่วแบบแนบสนิท
โอริงเหมาะมากกับงานที่ต้องเจอแรงดันสูงๆ เพราะยิ่งแรงดันเยอะ มันยิ่งถูกดันให้ไปอุดช่องว่างแน่นขึ้นไปอีก และที่สำคัญคือมันใช้ได้ทั้งกับรอยต่อที่อยู่กับที่ (Static) และรอยต่อที่มีการขยับไปมา (Dynamic) เช่น แกนกระบอกสูบ หรือเพลาหมุนครับ
สรุปความต่างแบบหมัดต่อหมัด
- รูปร่างหน้าตา
ปะเก็นจะเป็นแผ่นแบนๆ ที่ถูกตัดตามรูปทรงของหน้าแปลนหรือรอยต่อครับ ส่วนโอริงจะเป็นเส้นยางกลมๆ รูปตัว O ที่มีหน้าตัดเป็นวงกลม
- วิธีการติดตั้ง
ปะเก็นจะถูกนำไปประกบเข้าไประหว่างพื้นผิวเรียบๆ ทั้ง 2 ด้านตรงๆ เลย แต่โอริงจะจู้จี้กว่าหน่อยตรงที่ต้องติดตั้งลงใน "ร่อง" ที่กลึงเตรียมไว้เท่านั้นครับ
- การรองรับการขยับของชิ้นงาน
ปะเก็นใช้ได้กับชิ้นส่วนที่อยู่นิ่ง (Static) เท่านั้น แต่โอริงออกแบบมาให้ใช้ได้ทั้งกับชิ้นส่วนที่อยู่นิ่งและชิ้นส่วนที่มีการเคลื่อนที่ (Dynamic)
- วิธีสร้างแรงซีล
ปะเก็นอาศัยแรงขันน็อตให้กดทับกระจายเท่ากันทั่วแผ่นเพื่ออุดรอยรั่ว ส่วนโอริงอาศัยแรงบีบอัดจากการถูกกดตัวลงในร่อง และจะยิ่งขยายตัวอุดรูรั่วได้แน่นขึ้นเมื่อเจอแรงดันจากของเหลว
- ช่วงแรงดันที่รับได้
ปะเก็นส่วนใหญ่จะรับแรงดันได้ระดับกลางถึงสูง (ขึ้นอยู่กับสเปกวัสดุ) แต่โอริงรับแรงดันได้สูงมากๆ ครับ
เลือกใช้อย่างไรให้เป๊ะ ไม่มีรั่วซึม?
การเลือกใช้ให้ถูกหลักนั้นไม่ยากครับ แค่เช็กตาม 3 ข้อนี้:
- ดูที่หน้าตารอยต่อ
ถ้ารอยต่อเป็นหน้าแปลนเรียบๆ แบนๆ ไม่มีร่องอะไรเลย ยังไงก็ต้องตัด "ปะเก็น" แผ่นมาใส่ครับ แต่ถ้าแกะชิ้นงานออกมาแล้วเห็นว่ามีการกลึงร่องมารอไว้แล้ว นั่นคือพื้นที่ของ "โอริง" ครับ
- ดูการเคลื่อนที่
ถ้าชิ้นส่วนนั้นต้องมีการขยับ เลื่อนเข้าออก หรือหมุน (เช่น แกนโช้ค แกนไฮดรอลิก) ต้องชี้เป้าไปที่ "โอริง" ทันที เพราะถ้าฝืนเอาปะเก็นไปใส่ มันจะทนการเสียดสีไม่ไหวและฉีกขาดแน่นอน
- ดูของเหลวข้างในและอุณหภูมิ
ข้อนี้สำคัญมากครับ ไม่ว่าจะเป็นปะเก็นหรือโอริง ถ้าของข้างในเป็นน้ำมัน ต้องเลือกวัสดุที่ทนน้ำมัน (เช่น NBR หรือ Viton) ถ้าเป็นไอน้ำร้อนๆ หรือสารเคมี ก็อาจจะต้องขยับไปใช้ปะเก็นกราไฟต์ หรือโอริงเทฟลอนแทน
สรุปง่ายๆ ก่อนลุยงานหน้าคือ ปะเก็นเหมาะกับงานแบนๆ นิ่งๆ เน้นหน้าสัมผัสกว้าง ส่วนโอริงเกิดมาเพื่องานเข้าร่อง รับแรงดันสูง และงานที่ต้องมีการขยับครับ เลือกให้ถูกประเภท วัสดุให้ถูกกับงาน เท่านี้ก็จบงานสวยๆ ได้เลยครับ